Deklarata e saj e fundit, e cila ka bërë bujë në rrjetet sociale dhe media, është: “Shqiptarët janë primitivë, a shkohet me marrë nusen me 15 vetura?”. Kjo deklaratë duket se është bërë në kontekstin e kritikës ndaj traditave ekstravagante të dasmave shqiptare, veçanërisht zakonit ku krushqit e dhëndrit shkojnë për të marrë nusen me një kolonë të gjatë makinash luksoze ose të shumta në numër (shpesh 10-20 vetura ose më shumë). Ky zakon është i përhapur në trojet shqiptare, sidomos në Kosovë, Shqipëri dhe Maqedoninë Veriore, ku konsiderohet si një shfaqje e statusit social, pasurisë familjare ose “nderit” të familjes së dhëndrit. Në disa raste, kolonat e makinave shoqërohen me fishekzjarrë, muzikë të lartë, bori makinash dhe festime të zhurmshme, duke krijuar një spektakël publik.
Sipas burimeve të fundit, kjo deklaratë është shpërndarë gjerësisht në fillim të gushtit 2025, duke u bërë virale në platforma si Facebook, Instagram dhe Threads.
Gazeta Tema raporton se Avdiu e ka thënë këtë në një intervistë ose postim publik, duke e lidhur me primitivizmin shoqëror, ku ajo argumenton se këto zakone nuk kanë vend në një shoqëri moderne dhe se ato shpesh fshehin probleme më të thella si patriarkatin, presioni social ndaj grave dhe shpenzimet e panevojshme që familjet nuk i përballojnë dot.
Në disa postime në Facebook, si ai i VataniNews, deklarata është cituar drejtpërdrejt dhe është pyetur publiku për mendimin e tyre, duke treguar se ajo ka ngjallur debate të nxehta.
Për të kuptuar më gjerësisht kontekstin, le të shtjellojmë traditën në fjalë:
Origjina dhe kuptimi kulturor: Zakoni i “marrjes së nuses” është pjesë e dasmave tradicionale shqiptare, ku familja e dhëndrit organizon një procesion për të “marrë” nusen nga shtëpia e saj. Në kohët e vjetra, kjo bëhej me kuaj ose karroca, por sot është zëvendësuar me makina moderne. Numri i madh i veturave simbolizon fuqinë familjare, solidaritetin mes krushqve dhe festimin publik. Në disa rajone, si në Kosovë, kjo shoqërohet me këngë popullore, valle dhe dhurata, por shpesh degjeneron në kaos rrugor, duke bllokuar trafikun ose duke shkaktuar aksidente. 9 Disa postime në X (ish-Twitter) diskutojnë se kjo traditë ka rrënjë në misogjeni, pasi e trajton nusen si “pronë” që “merret” nga familja e saj, duke e bërë atë të ndihet si një objekt në vend të një partnereje të barabartë.
Kritikat e Avdiut: Zana Avdiu e sheh këtë si një shenjë të prapambetjes kulturore, duke argumentuar se në vend të shpenzimeve të tepërta për makina ose dasma luksoze, shoqëria shqiptare duhet të përqendrohet në arsim, barazi dhe vlera moderne. Ajo ka kritikuar më herët zakone të ngjashme, si dasmat e gjata (që zgjasin ditë të tëra) ose presionin ndaj vajzave për të martuar në moshë të re. 0 Në postime të tjera, si në AlbanianNews21, deklarata e saj është lidhur me primitivizmin e përgjithshëm të disa zakoneve, duke e krahasuar me kultura të tjera që kanë evoluar.
Reagimet publike: Deklarata ka ndarë opinionin. Disa e mbështesin Avdiun, duke thënë se këto tradita janë të vjetruara dhe të dëmshme për mjedisin (për shkak të ndotjes nga makinat) ose sigurinë rrugore. Në X, postime si ai i @rretheperqark argumentojnë se dasmat shqiptare, përfshirë marrjen e nuses, janë të bazuara në misogjeni dhe duhet të ndryshohen.
Të tjerë e kritikojnë atë si “anti-shqiptare” ose si sulm ndaj traditave që ruajnë identitetin kulturor. Në Facebook dhe Instagram, komente variojnë nga “Ka të drejtë, jemi prapa kohës” deri te “Kjo është tradita jonë, mos e prek!”. 16 Në disa postime, si ai i @nusjaemaleve, diskutohet se si kultura shqiptare ka aspekte pozitive si mos-martesat mes kushërinjve, por zakone si ky i makinave e bëjnë të duket primitive.
Gjithashtu, në kontekst më të gjerë, postime të tjera në X flasin për dasma shqiptare jashtë vendit, ku tradita si “shower-i i parave” ose festimet e mëdha janë të zakonshme, por jo domosdoshmërisht primitive.
Në përgjithësi, kjo deklaratë e Avdiut është pjesë e një debati më të madh mbi modernizimin e kulturës shqiptare: a duhet të ruajmë traditat apo t’i përshtatim ato me kohën? Shumë burime tregojnë se dasmat shqiptare janë të shtrenjta dhe stresuese, duke çuar në borxhe familjare, ndërsa të tjerët i shohin si festë të identitetit. 10
Tani, çfarë mendoni ju për këtë?
A është kjo traditë primitive, apo një pjesë e bukur e kulturës sonë? A duhet të ndryshojmë zakonet e dasmave? Komento këtu ose ndaj mendimin tënd – do të ishte interesante të dëgjoja pikëpamje të ndryshme nga lexuesit!
