{"id":6029,"date":"2023-11-11T00:40:54","date_gmt":"2023-11-11T00:40:54","guid":{"rendered":"https:\/\/new.findnews5.com\/?p=6029"},"modified":"2023-11-11T00:40:56","modified_gmt":"2023-11-11T00:40:56","slug":"kosova-kantoni-i-27-te-i-zvicres-285-mije-banore-qe-flasin-shqip","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/new.findnews5.com\/?p=6029","title":{"rendered":"\u201cKosova kantoni i 27-t\u00eb i Zvicr\u00ebs, 285 mij\u00eb banor\u00eb q\u00eb flasin shqip\u201d"},"content":{"rendered":"<div class=\"78954ae5fa42b68c1393fe3da4998882\" data-index=\"1\" style=\"float: none; margin:0px 0 0px 0; text-align:center;\">\n<div data-type=\"_mgwidget\" data-widget-id=\"1576712\">\r\n<\/div>\r\n<script>(function(w,q){w[q]=w[q]||[];w[q].push([\"_mgc.load\"])})(window,\"_mgq\");\r\n<\/script>\r\n\n<\/div>\n<p>Gazeta zvicerane, Swissinfo.ch ka shkruar nj\u00eb artikull p\u00ebr raportin e kosovar\u00ebve dhe zviceran\u00ebve. \u201cKosova dhe Zvicra: nj\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie intensive\u201d, nis teksti i mediumi zviceran.<\/p>\n<p>Ky artikull shkruan p\u00ebr historin\u00eb e marr\u00ebdh\u00ebnieve nd\u00ebrmjet dy vendeve dhe popujve, kosovar\u00ebve dhe zviceran\u00ebve, p\u00ebrcjell albinfo.ch.<\/p>\n<p>P\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb kosovar\u00ebt mbet\u00ebn t\u00eb paduksh\u00ebm n\u00eb Zvic\u00ebr. N\u00eb vitet 1990 ata ishin viktima t\u00eb stereotipeve raciste. Sot ka shum\u00eb lidhje mes dy vendeve. Nj\u00eb v\u00ebshtrim se si t\u00eb dy vendet jan\u00eb rritur s\u00eb bashku, vazhdon tutje shkrimi i medias zvicerane p\u00ebr Kosov\u00ebn.<\/p>\n<p>Artikulli thekson se Kosova ndonj\u00ebher\u00eb p\u00ebrshkruhet si kantoni i 27-t\u00eb i Zvicr\u00ebs. N\u00eb Kosov\u00eb jetojn\u00eb 1.8 milion\u00eb kosovar\u00eb dhe n\u00eb Zvic\u00ebr 250 mij\u00eb. Marr\u00ebdh\u00ebniet kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb ngushta q\u00eb kur Zvicra luajti nj\u00eb rol ky\u00e7 n\u00eb pavar\u00ebsin\u00eb e shtetit t\u00eb ri n\u00eb vitin 2008, shkruan Swissinfo, tutje.<\/p>\n<p>Lidhjet midis dy vendeve datojn\u00eb q\u00eb nga p\u00ebrpjekjet e Zvicr\u00ebs p\u00ebr t\u00eb rekrutuar pun\u00ebtor\u00eb nga ish-Jugosllavia n\u00eb vitet 1960. Nd\u00ebrmjet viteve 1965 dhe mesit t\u00eb viteve 1970, nga 300 deri n\u00eb 1,800 pun\u00ebtor\u00eb n\u00eb vit vinin n\u00eb Zvic\u00ebr nga rajonet m\u00eb t\u00eb varfra t\u00eb Jugosllavis\u00eb \u2013 shum\u00eb prej tyre nga Kosova, ku zyra e pun\u00ebs thuhet se d\u00ebrgonte njer\u00ebz direkt n\u00eb Zvic\u00ebr. Shumica prej tyre punonin n\u00eb ferma k\u00ebtu. Nj\u00eb baba ndiqej shpesh nga djali ose nipi i tij. U transplantuan t\u00eb t\u00ebra pem\u00eb familjare.<\/p>\n<p>Pun\u00ebtor\u00ebt e joshur n\u00eb Zvic\u00ebr nuk kishin nd\u00ebrmend t\u2019i sillnin familjet e tyre me vete. Q\u00eb nga Perandoria Osmane, burrat kosovar\u00eb kishin shkuar jasht\u00eb vendit n\u00eb k\u00ebrkim t\u00eb t\u00eb ardhurave . \u201cGurbeti\u201d, apo puna jasht\u00eb vendit, \u00ebsht\u00eb ende tem\u00eb e k\u00ebng\u00ebve t\u00eb hidhura: \u201cAman, aman, Gjermani, e shkreta Zvic\u00ebr ti, m\u00eb mashtrove n\u00eb rini, q\u00eb t\u00eb kem gjith\u00eb kjo pasuri\u201d, citon SWI nj\u00eb k\u00ebng\u00eb t\u00eb njohur gurbeti, t\u00eb k\u00ebnduar nga Edona Lalloshi.<\/p>\n<p>Pagat iu kthyen familjes s\u00eb gjer\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb, t\u00eb cil\u00ebs ata donin t\u2019i ktheheshin. Kosovar\u00ebt n\u00eb Zvic\u00ebr, si t\u00eb ashtuquajtur \u201cpun\u00ebtor\u00eb mysafir\u00eb\u201d, kaluan nga nj\u00eb leje pune n\u00eb tjetr\u00ebn. Ata shpesh nuk ktheheshin me vite t\u00eb t\u00ebra n\u00eb vendlindje, n\u00ebse nuk ktheheshin fare. N\u00eb Zvic\u00ebr, ata jetonin me modesti, kursim dhe maturi dhe ishin pothuajse t\u00eb paduksh\u00ebm. Vet\u00eb Kosova p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb ishte vet\u00ebm p\u00ebrshkrim i nj\u00eb peizazhi \u2013 jo nj\u00eb shteti apo rajoni.<\/p>\n<p>Kosova shfaqet n\u00eb hart\u00eb<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 1981, student\u00ebt n\u00eb Kosov\u00eb u revoltuan, fillimisht kund\u00ebr ushqimit t\u00eb tmerrsh\u00ebm n\u00eb mens\u00eb, pastaj q\u00eb Kosova t\u00eb b\u00ebhej nj\u00eb republik\u00eb e pavarur brenda shtetit multietnik t\u00eb Jugosllavis\u00eb, e pavarur nga Serbia.<\/p>\n<p>N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin vit, 300 demonstrues n\u00eb Cyrih b\u00ebn\u00eb thirrje p\u00ebr Republik\u00ebn e Kosov\u00ebs. Ata denoncuan brutalitetin e shtetit jugosllav ndaj pakic\u00ebs s\u00eb tyre. \u201cAty ku jetoj un\u00eb, askush nuk e di q\u00eb jam shqiptar \u2013 ne jemi shum\u00eb t\u00eb kujdessh\u00ebm\u201d, tha nj\u00eb aktivist n\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb n\u00eb at\u00eb koh\u00eb me gazet\u00ebn e majt\u00eb Wochenzeitung. Ai raportoi p\u00ebr hakmarrjet nga t\u00eb cilat duhej t\u00eb kishin frik\u00eb \u2013 nga burgu n\u00eb tortur\u00eb deri n\u00eb vdekje.<\/p>\n<p>N\u00eb Europ\u00eb, konflikti i Kosov\u00ebs me pjes\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb Jugosllavis\u00eb u pa p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb si nj\u00eb zhvendosje drejt stalinizmit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb fqinje. Ishte nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr ta reduktuar at\u00eb n\u00eb terma t\u00eb kuptuesh\u00ebm p\u00ebr zviceran\u00ebt. N\u00eb vitin 1984, nj\u00eb pjes\u00ebmarr\u00ebs n\u00eb nj\u00eb tubim tjet\u00ebr u citua n\u00eb nj\u00eb gazet\u00eb zvicerane: \u201cP\u00ebr ta v\u00ebn\u00eb at\u00eb n\u00eb nj\u00eb kontekst zviceran, ne thjesht duam kantonin ton\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>N\u00eb vitet 1980, numri i azilk\u00ebrkuesve kosovar\u00eb n\u00eb Zvic\u00ebr u rrit n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb vazhdueshme. Numrat nuk jan\u00eb regjistruar sakt\u00ebsisht; Kosovar\u00ebt figurojn\u00eb n\u00eb statistika si jugosllav\u00eb. P\u00ebrderisa fillimisht ishin aktivist\u00ebt q\u00eb u larguan, nga fundi i viteve 1980 kosovar\u00ebt origjinal\u00eb n\u00eb Zvic\u00ebr filluan t\u2019i sillnin familjet e tyre, edhe pse ky nuk ishte kurr\u00eb plani.<\/p>\n<p>Situata dukej shum\u00eb e pashpres\u00eb q\u00eb ata t\u00eb ktheheshin n\u00eb nj\u00eb afat t\u00eb shkurt\u00ebr. N\u00eb fund t\u00eb viteve 1980, Slobodan Millosheviq, presidenti i fundit i Jugosllavis\u00eb para luft\u00ebs civile, e shpalli Kosov\u00ebn si fush\u00ebbetej\u00eb vendimtare n\u00eb procesin e nd\u00ebrtimit t\u00eb kombit t\u00eb Serbis\u00eb. Ai rr\u00ebmbeu t\u00eb drejt\u00ebn e rajonit p\u00ebr t\u2019i menaxhuar pun\u00ebt n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb autonome, t\u00eb cil\u00ebn e g\u00ebzonte q\u00eb nga viti 1974. U shpall gjendja e jasht\u00ebzakonshme dhe u krijua nj\u00eb shoq\u00ebri me dy nivele.<\/p>\n<p>Mediat kosovare u p\u00ebrshtat\u00ebn, shkollat \u200b\u200btashm\u00eb m\u00ebsonin sipas planprogramit serb dhe gjuha shqipe u margjinalizua. Qasja n\u00eb sistemin e kujdesit sh\u00ebndet\u00ebsor u v\u00ebshtir\u00ebsua p\u00ebr kosovar\u00ebt dhe ata u detyruan t\u00eb largoheshin nga ekonomia dhe administrata shtet\u00ebrore \u2013 q\u00eb n\u00eb nj\u00eb vend socialist n\u00ebnkuptonte papun\u00ebsi dhe varf\u00ebri t\u00eb vazhdueshme dhe t\u00eb menj\u00ebhershme. Kushdo q\u00eb d\u00ebshironte ta vazhdonte pun\u00ebn duhej t\u00eb n\u00ebnshkruante nj\u00eb deklarat\u00eb besnik\u00ebrie ndaj shtetit serb, ndon\u00ebse pothuajse askush nuk mundi ta b\u00ebnte k\u00ebt\u00eb. Demonstratat masive kund\u00ebr k\u00ebsaj politike t\u00eb aparteidit u shtyp\u00ebn brutalisht.<\/p>\n<p>U\u00c7K me uniforma zvicerane<\/p>\n<p>Kosovar\u00ebt themeluan shkollat, stacionet televizive dhe qendrat e tyre sh\u00ebndet\u00ebsore. U shfaq nj\u00eb shoq\u00ebri e t\u00ebr\u00eb paralele, e mb\u00ebshtetur fuqimisht nga parat\u00eb e diaspor\u00ebs q\u00eb derdheshin n\u00eb nj\u00eb llogari zvicerane. N\u00eb vitin 1991, shteti i Kosov\u00ebs u shpall, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb nj\u00ebanshme, p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb. Por nuk mori asnj\u00eb njohje nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n<p>Pas luft\u00ebrave jugosllave, Marr\u00ebveshja e Dejtonit i dha fund luft\u00ebs n\u00eb Bosnj\u00eb e Hercegovin\u00eb n\u00eb vitin 1995. Por nuk u mor parasysh \u00e7\u00ebshtja e Kosov\u00ebs. Ndarja nga Serbia ishte nj\u00eb perspektiv\u00eb e larg\u00ebt. P\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb, lufta p\u00ebr Kosov\u00ebn e lir\u00eb u zhvillua n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb jo t\u00eb dhunshme nga Lidhja Demokratike e Kosov\u00ebs (LDK) e Ibrahim Rugov\u00ebs.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, shtypja serbe dhe shoq\u00ebria e dyfisht\u00eb vazhduan pa pushim dhe kosovar\u00ebt ndiheshin gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb pap\u00ebrfaq\u00ebsuar nga strategjia paq\u00ebsore e LDK-s\u00eb. N\u00eb mesin e viteve 1990, Ushtria \u00c7lirimtare e Kosov\u00ebs (U\u00c7K), doli nga zem\u00ebrimi i shkaktuar, kryesisht n\u00eb komunitetet rurale. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, u krijua nj\u00eb fond donacionesh i quajtur \u201cDas Heimatland ruft\u201d (Vendlindja th\u00ebrret), t\u00eb cilin diaspora e p\u00ebrdori p\u00ebr t\u00eb mbledhur para p\u00ebr materiale lufte, nd\u00ebr t\u00eb tjera, p\u00ebrfshir\u00eb edhe n\u00eb Zvic\u00ebr. Disa her\u00eb, U\u00c7K-ja madje thuhet se kishte veshur uniforma t\u00eb ushtris\u00eb zvicerane t\u00eb blera k\u00ebtu.<\/p>\n<p>Konflikti me Serbin\u00eb arriti maj\u00ebn n\u00eb vitin 1998. N\u00eb pranver\u00ebn e vitit 1999, trupat serbe d\u00ebbuan nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb kosovar\u00ebve. Gjithsej 13,000 njer\u00ebz vdiq\u00ebn n\u00eb konfliktin e viteve 1998 dhe 1999. Rreth 10,000 nga t\u00eb vdekurit ishin kosovar\u00eb, dhe rreth 3,000 ishin serb\u00eb dhe an\u00ebtar\u00eb t\u00eb grupeve t\u00eb tjera t\u00eb popullsis\u00eb. Dy vende fqinje, Shqip\u00ebria dhe Maqedonia, pranuan 670,000 nga 860,000 refugjat\u00eb. Mbi 43,000 aplikuan p\u00ebr azil n\u00eb Zvic\u00ebr. I vetmi vend q\u00eb pranoi m\u00eb shum\u00eb azilk\u00ebrkues ishte Gjermania, e cila \u00ebsht\u00eb 10 her\u00eb m\u00eb e madhe dhe u dha strehim 53,000 njer\u00ebzve. Megjithat\u00eb, shumica e atyre q\u00eb aplikuan p\u00ebr azil n\u00eb vitin 1999 u kthyen pasi NATO bombardoi Serbin\u00eb nga marsi deri n\u00eb qershor 1999.<\/p>\n<p>Gjermanishtja zvicerane n\u00eb Prishtin\u00eb<\/p>\n<p>N\u00eb vitet 1990, kosovar\u00ebt ik\u00ebn n\u00eb nj\u00eb Zvic\u00ebr q\u00eb ishte n\u00eb recesion dhe po p\u00ebrpiqej t\u2019i thoshte lamtumir\u00ebn rendit t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb.<\/p>\n<p>Partia Popullore Zvicerane e krahut t\u00eb djatht\u00eb, n\u00eb ve\u00e7anti, ishte n\u00eb k\u00ebrkim t\u00eb armiqve t\u00eb rinj. Qysh n\u00eb vitin 1998, nj\u00eb protest\u00eb shp\u00ebrtheu mbi nj\u00eb poster n\u00eb Cyrih, n\u00eb t\u00eb cilin partia sulmoi nj\u00eb rrjet kontakti p\u00ebr shqiptar\u00ebt e Kosov\u00ebs, i krijuar p\u00ebr ta v\u00ebn\u00eb komunitetin n\u00eb rritje t\u00eb refugjat\u00ebve n\u00eb kontakt me nj\u00ebri-tjetrin.<\/p>\n<p>N\u00eb vitet 1990, padukshm\u00ebris\u00eb s\u00eb kosovar\u00ebve i erdhi fundi \u2013 ata u b\u00ebn\u00eb pjes\u00eb e retorik\u00ebs politike dhe u p\u00ebrfol se ishin shp\u00ebrndar\u00ebs droge dhe njer\u00ebz me thika. Imazhi zviceran i diaspor\u00ebs kosovare \u00ebsht\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar gjat\u00eb 20 viteve t\u00eb fundit: pa lojtar\u00eb kosovar\u00eb si Xherdan Shaqiri apo Granit Xhaka, ekipi komb\u00ebtar i futbollit t\u00eb Zvicr\u00ebs v\u00ebshtir\u00eb se do t\u2019i kalonte raundet preliminare dhe t\u00eb gjitha partit\u00eb politike tani po p\u00ebrpiqen t\u2019i p\u00ebrqafojn\u00eb kosovar\u00ebt e natyralizuar.<\/p>\n<p>Sipas shifrave t\u00eb vitit 2021 nga Enti Federal i Statistikave, 285,000 njer\u00ebz n\u00eb Zvic\u00ebr flasin shqip n\u00eb sht\u00ebpi. Shumica e tyre vijn\u00eb nga Kosova. Anasjelltas, nuk \u00ebsht\u00eb e pazakont\u00eb t\u00eb d\u00ebgjosh gjermanishten zvicerane n\u00eb Prishtin\u00eb gjat\u00eb ver\u00ebs, kur \u201cSchatzis\u201d, si\u00e7 quhen kosovar\u00ebt gjermanishtfol\u00ebs nga diaspora, vizitojn\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e tyre t\u00eb dyt\u00eb.<\/p>\n\n<div style=\"font-size: 0px; height: 0px; line-height: 0px; margin: 0; padding: 0; clear: both;\"><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gazeta zvicerane, Swissinfo.ch ka shkruar nj\u00eb artikull p\u00ebr raportin e kosovar\u00ebve dhe zviceran\u00ebve. \u201cKosova dhe Zvicra: nj\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie intensive\u201d, nis teksti i mediumi zviceran. Ky artikull shkruan&#8230; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6030,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-6029","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-lajme"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/new.findnews5.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6029","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/new.findnews5.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/new.findnews5.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/new.findnews5.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/new.findnews5.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6029"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/new.findnews5.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6029\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/new.findnews5.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6030"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/new.findnews5.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6029"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/new.findnews5.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6029"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/new.findnews5.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6029"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}