Mbishkrimi në mozaikun e strukturave të kishës më të madhe të zbuluar deri më tash në Ballkan, më 2023 kishte treguar qartë se qe Justiniani i Madh ai që së bashku me bashkëshorten Teodora themeluan qytetin Justiniana Secunda, nja 700 metra në lindje të Ulpianës. Gërmimet e sivjetshme arkeologjike e kanë çuar edhe më tej këtë zbulim. U është vënë pika disa çështjeve. Mbishkrimi i ri dhe më i gjatë e saktëson vitin e inaugurimit, emrin e qytetit dhe mënyrën e financimit. Cilësohet si vulë e qytetit që mori jetë në shekullin e 6-të.
Justiniana Secunda tashmë prin sa u përket atyre që arkeologët i quajnë gjetje madhështore. Ka kishën më të madhe të zbuluar deri më tash në krejt Ballkanin dhe mbishkrimin e perandorit Justinian, të vetmin të zbuluar deri më tash në krejt shtrirjen e botës romake. Në temperatura të larta, arkeologët të martën kanë qenë duke e fotografuar në detaje mbishkrimin e ri latin prej nëntë rreshtash. Procesi e do që të laget me ujë në mënyrë që t’i dalë në pah pamja, e më pas të shkrepen fotografitë. Sipër mbishkrimit janë motive të ndryshme nga flora e fauna. Krejt të “qëndisura” në dysheme nëpërmjet gurëve të vegjël rreth një centimetër me një centimetër.
“Në mbishkrimin e dytë kemi konfirmimin dhe vitin e saktë. Kisha u inaugurua nga Justiniani dhe Teodora midis 1 shtatorit 545 deri më 30 dhjetorit 545. Po ashtu mësojmë edhe për emërimin e kryepeshkopit të qytetit, Paulus”, ka treguar Christophe Goddard, i cili është përfaqësues i “Ecole Normale Supérieure” nga Parisi dhe drejton laboratorin “Aoroc”. Nëpërmjet bashkëpunimit midis institucioneve franceze, Universitetit të Prishtinës dhe Institutit Arkeologjik të Kosovës e me financimin e Bashkimit Evropian, arkeologët po zhvillojnë gërmimet në këtë lokalitet.
Perandori romak, Justiniani kishte prejardhje dardane. Ai sundoi prej vitit 527 deri më 565. Në mbishkrimin e zbuluar sivjet tregohet se bazilika është inauguruar në vitin e 18-të të sundimit të tij, që i bie viti 545. Po ashtu, aty bëhet e ditur se ndërtimi është bërë edhe me paratë e popullit.
“Ky mbishkrim na e jep datën e saktë të themelimit të qytetit”, ka treguar Goddard. Sipas tij, bëhet fjalë për detaje të pabesueshme.
“Kemi dy mbishkrime të Justinianit në të njëjtën ndërtesë që janë të vetmet në botën romake deri më tash të bëra nga ai. Nuk është kjo e vetmja ndërtesë e bërë prej tij, por mbishkrimet deri me tash, po”, ka thënë ai. deri në fund të shtatorit pritet që të gërmohet krejt hapësira ku shtrihet kisha.
